Instrumenty klawiszowe

Instrumenty klawiszowe to kategoria instrumentów skupiająca w sobie instrumenty dość różnie sklasyfikowane, jednak mająca ze sobą wspólną cechę – klawiaturę muzyczną, a także zbliżony sposób gry. Nawet w muzyce popularnej, gdy dany muzyk gra zarówno na pianie, klawiszach, organach czy syntezatorach, mówimy, że gra na instrumentach klawiszowych. Niektóre z tych instrumentów to instrumenty akustyczne (strunowe jak np. fortepian lub dęte jak np. organy), a inne – elektroniczne, jak np. keyboardy, pianina elektryczne, albo elektroniczne organy, np. organy Hamonda. Generalnie sposób gry jest podobny na wszystkich tych instrumentach, przy czym należy zauważyć, że organy charakteryzują się ciągłym brzmieniem, a wszelkie rodzaje pianina dźwiękiem ustępującym po jakimś czasie, dlatego od pewnego momentu sposób gry będzie się już nieco różnił. Sprawa ma się też inaczej, jeśli korzystamy z organów wyposażonych w pedały – nie mają one za wiele wspólnego z tymi użytymi w fortepianie. Zupełnie odmiennie należy traktować wszelkiego rodzajo keyboardy – te służą do grania brzmieniem symulującym inne instrumenty, a odpowiednio zaprogramowane mogą zagrać nam całym zespołem przy jednokrotnym naciśnięciu danego akordu. Syntezatory pod tym względem prezentują się dość odmiennie – tam częściej pobawimy się gałkami i przyciśniemy pojedyncze dźwięki, np. w ramach partii basowej.

Fortepian

Nie ma chyba popularniejszego instrumentu niż fortepian, czy też jego mniejszej postaci – pianina. Fortepian jest spotykany niemalże w każdej muzyce, od klasyki, przez jazz, po pop i rock. Jest to instrument strunowy, klawiszowy, młoteczkowy. Chociaż pierwsze wzmianki o fortepianie pochodzą już z końca XVI wieku, za datę jego powstania wskazuje się rok 1711. Dzisiejszy fortepian obejmuje 7 i 1/4 oktawy, na którą składa się 88 dźwięków. Dzięki takiemu zakresowi, a także dużych możliwościach dynamicznych (nie bez powodu fortepian nazywa się tak, jak się nazywa, w końcu z włoskiego forte oznacza głośno, mocno, a piano, cicho, delikatnie). Fortepian należy również do instrumentów, na których możemy grać zarówno podkładowo (akordowo), jak i solowo, a najczęściej mieszając grę podkładowo-solową, co znacznie poszerza jego możliwości. Dzięki temu na fortepianie z powodzeniem można wykonać utwór instrumentalnie, można także wykorzystać go jako pojedynczy instrument podkładowy pod wokal, np. w piosence autorskiej, kabaretach, balladach, itp. Do takich celów nie wymaga się specjalnych umiejętności. Podobnie, partie fortepianu czy pianina zawarte w muzyce rockowej czy popowej również nie należą do skomplikowanych i bardzi często można je wykonać jedną ręką. Granie klasyki natomiast wymaga już wielu lat ćwiczeń i praktyki, najczęściej nie tylko w szkołach muzycznych I czy II stopnia, ale na akademiach muzycznych pod okiem profesorów.

Pianina elektryczne

Pianina elektryczne to dość specyficzna grupa instrumentów, jako że istnieją piana elektryczne bardzo nielicznych producentów. Jednym z najpopularniejszych pianin elektrycznych jest Fender Rhodes, instrument na tyle specyficzny, że praktycznie od swojego pojawienia się i zdobycia popularności w latach 70tych, jest traktowany bardziej jako osobny instrument niż nazwa marki czy modelu. Dlatego też w okładkach płyt najczęściej przeczytamy, że ktoś zagrał na Fender Rhodes, a nie na pianinie elektrycznym. Pianino elektryczne to niezwykle popularny instrument w każdej dekadzie muzyki popularnej i jazzowej. Jego ciepłe, a także jak trzeba to dość agresywne i brudne (zwłaszcza w basie) brzmienie, powoduje, że chętnie jest on wykorzystywany zarówno w jazzowej, jak i rockowej, funkowej, r’n’b, eksperymentalnej, soulowej, trip hopowej i wielu innych. W większości przypadków jest to jedna z kilku wersji pianina Fender Rhodes, a najczęściej spotykaną jego alternatywą jest Wurlitzer lub Hohner. Mają one jednak nieco bardziej ograniczone i mniej szlachetne brzmienie.

Keyboard

Keyboard jest to urządzenie elektroniczne wyposażone w klawiaturę i mniej lub bardziej rozbudowany moduł brzmieniowy. Keyboard sam w sobie nie jest instrumentem czy brzmieniem, a raczej narzędziem służącym do wydobywania dźwięków naśladujących inne instrumenty za pomocą klawiatury muzycznej. „Naśladowanie” odbywa się dzięki przechowywanym w module brzmieniowym próbkom dźwiękowym odpowiadającym poszczególnym instrumentom. O ile dawniej brzmienia te były dość sztuczne i nienaturalne, dzisiaj dzięki rozwojowi technologii, która umożliwia wykorzystanie w keyboardzie jak największej ilości dobrej jakości próbek dźwiękowych innych instrumentów, brzmienia te są niekiedy tak realne, że odtworzone wraz z innymi partiami nie ukazują dużej różnicy. O ile dawniej keyboardy spotykało się dość często w zespołach popowych czy rockowych, dzisiaj zastępuje się je raczej prawdziwymi instrumentami, a wykorzystanie keyboardów ogranicza się do minimum lub do pracy w studio. Dużo częściej dzisiaj keyboardy są utożsamiane z muzyką weselną i chodnikową i innymi przejawami muzyki bankietowej.

Syntezator

Syntezatory swoją popularność zdobyły w latach 70-tych i były to syntezatory analogowe. Sięgały po nie zespoły rockowe, np. Pink Floyd, z czasem zaczęły być też wykorzystywane w muzyce popowej, a także eksperymentalnej. Wraz z pojawieniem się syntezatorów cyfrowych w latach 90tych, zaczęły one być szeroko wykorzystywane w muzyce techno, electro, disco, itp. Syntezator czasem jest mylony ze zwykłym keyboardem, jednak poza klawiaturą i faktem, że oba instrumenty są instrumentami elektronicznymi nie ma nic wspólnego. Dźwięk w syntezatorze powstaje poprzez modelowanie kształtu napięcia. Do tego celu wykorzystuję liczne potencjometry i przełączniki, będące równie istotnym elementem syntezatora co klawiatura. W dzisiejszych czasach, gdy muzykę zdominowały syntezatory cyfrowe i programowe, coraz częściej wraca się do starych syntezatorów analogowych z lat 70-80 tych. Dobrym tego przykładem może być ostatnia płyta grupy Portishead.

Organy

Organy to rodzaj instrumentów, które mają niewiele wspólnego z fortepianem, oczywiście poza klawiaturą, a także poza tym, że nauka gry na fortepianie jest wyjściowa, jeśli chcemy uczyć się grać na organach. Wśród organów możemy wyróżnić kilka wersji o dość różnych zastosowaniach, a nawet budowie i sposobie wydawania dźwięku. Do najważniejszych należą organy piszczałkowe i organy elektroniczne. Organy piszczałkowe to te spotykane w kościołach, filharmoniach i salach koncertowych, budowanych specjalnie na ich potrzeby i będących jednymi z największych instrumentów na świecie. Rozpiętość dźwiękowa takich organów wynosi 10 oktaw, co jest bliskie zakresowi dźwięków odbieranych przez ludzkie ucho. Potęga dźwiękowa organów piszczałkowych jest niekiedy równoznaczna z orkiestrą symfoniczną, mimo, że obsługuje je jeden człowiek. Oczywiście w mniejszych kościołach nie ma miejsca na organy piszczałkowe, zatem wykorzystuje się tam organy elektroniczne. Są to zazwyczaj stare, prymitywne urządzenia, najczęściej rodzimej produkcji, generujące kilka organowych brzmień. Nie mają nic one z innymi, dużo bardziej wyrafinowanymi urządzeniami, jakimi są np. organy Hammonda. Organy Hammonda to legendarny wręcz instrument wykorzystywany w jazzie, muzyce rockowej, a także soulowej. Jednym z najpopularniejszych muzyków grających na organach Hammonda jest Wojciech Karolak. Instrument ten usłyszymy też na wielu płytach Pink Floyd.